Mr. Epeus Cats leidde een luxe leven in Jirnsum
Wanneer de ijsclub in de 19e eeuw krap bij kas zat, kon men altijd een beroep doen op Mr. E. Cats. Deze rijke dorpsgenoot fungeerde als beschermheer en zuiverde eventuele tekorten aan. Hij was jarenlang een trouw bezoeker van de ledenbijeenkomsten van de ijsclub. Na zijn overlijden werd hij tijdens de ledenvergadering van 1882 met plechtige woorden herdacht.
Deze weldoener woonde in een deftig huis, tegenwoordig Rijksweg 129 (de Pastorie). Epeus Cats was kantonrechter en liet het breed hangen. Hij was vermaard om de eetpartijen, die hij in zijn huis organiseerde voor vrienden en familie.
Hij was geboren op 27 juli 1816 te Heerenveen en trouwde ( voor 1847) met Sjoerdtje Wierdina Star Lichtenvoort. Het echtpaar woonde eerst in Sloten en kwam vermoedelijk in 1854 naar Jirnsum, want toen kocht Epeus Cats een koopmanswoning aan de Boarn. In 1855 koopt hij van Reinder Fontein voor f 2000 ”een stuk grond en water bij de Boorn”, en trok de grond bij zijn woning.
Uit de Leeuwarder Courant van 2 januari 1863: “Mr. E. Cats te Jirnsum verlangt tegen mei een huisknecht die zijn vak grondig verstaan en van goede getuigschriften voorzien is.” Kennelijk was de oproep ( of de nieuwe knecht….} niet succesvol, want op 2 oktober van dat jaar stond dezelfde advertentie weer in de krant.
In 1865 stond Cats op nummer 31 van de lijst van de rijkste inwoners van Friesland. Toen zijn dochter Sjoukje Jacoba Dodonea op 15 juli 1867 trouwde met een jonkheer was er een groot feest in het dorp. ” De nationale driekleur wapperde uit bijna alle huizen. Eenige jongelieden, feestelijk uitgedoscht en te paard gezeten, vergezelden het jeugdige echtpaar met de familie, ter voltrekking van het burgerlijk en kerkelijk huwelijk, en de schooljeigd niet minder feestvierende, ontboezemde hare wenschen en beden al zingende voor bruidegom en bruid. Dit feest bewees dan ook dat door welwillendheid en zamenwerking van aanzienlijken en geeringen een waar volksfeest kan bereid worden.”
Een jaar later verkocht de familie Cats al haar bezittingen in Jirnsum en verhuisde naar Leeuwarden. De grote “herenhuizinge” telde 8 beneden- en 9 bovenkamers. Verder stonden er op deze percelen onder meer een nevengebouw met o.a. keuken, wasch- en bergplaats, een wagenhuis met schuur en een koetshuis met stalling voor 5 paarden. De enorme tuin bevatte “differente heesters en vruchtbomen en een zeer fraaie koepel.”
In 1889 is de koopmanswoning, het herenhuis afgebroken en werd op deze plek de pastorie van de N.H. Kerk gebouwd.
